Kontrola pracowników na L4
Zdarza się, że pracownicy wykorzystują zwolnienie chorobowe niezgodnie z jego przeznaczeniem. Nie każdy jednak wie, że przepisy prawa uprawniają pracodawców do przeprowadzania kontroli co do prawidłowości wykorzystywania zwolnień chorobowych przez pracowników. Ostatnia nowelizacja poszerzyła grono podmiotów uprawnionych do przeprowadzania takiej kontroli.
13 kwietnia bieżącego roku weszła w życie ustawa z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 26) nowelizująca między innymi ustawę o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa – w zakresie kontroli pracowników przebywających na L4.
Na gruncie dotychczas obowiązujących przepisów, do kontrolowania ubezpieczonych co do prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy zgodnie z ich celem oraz do formalnej kontroli zaświadczeń lekarskich upoważnieni byli, oprócz samego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, płatnicy składek na ubezpieczenie chorobowe, którzy zgłaszali do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 ubezpieczonych. Po wejściu w życie ustawy nowelizującej, uprawnienia kontrolne przysługują wszystkim płatnikom (pracodawcom/zleceniodawcom), niezależnie od ilości zgłaszanych ubezpieczonych. Wątpliwości dotyczące tego, czy zwolnienie od pracy było wykorzystywane zgodnie z jego celem, rozstrzyga właściwa jednostka organizacyjna Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, uzyskując w miarę potrzeby opinię lekarza, który wystawił zwolnienie lekarskie, lub lekarza orzecznika (art. 68 ust. 1e ww. ustawy).
Jak wskazano w uzasadnieniu projektu ustawy nowelizującej: „Wprowadzenie tego przepisu wypełnia lukę prawną i zapewnia kompleksową weryfikację prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich, również w tym okresie, za który pracownik nie nabył jeszcze – z uwagi na czasookres niezdolności do pracy – prawa do zasiłku chorobowego. Płatnikowi składek będzie przysługiwało uprawnienie do wystąpienia do właściwej jednostki organizacyjnej ZUS z wnioskiem o rozstrzygnięcie wątpliwości, czy zwolnienie lekarskie od pracy było wykorzystywane niezgodnie z jego celem. Wątpliwości płatnika mogą dotyczyć kwalifikacji okoliczności ustalonych w toku kontroli. Właściwa terenowa jednostka organizacyjna rozstrzygając wątpliwości w sprawie w razie potrzeby może wystąpić o opinię do lekarza, który wystawił zwolnienie lekarskie lub lekarza orzecznika”.
Eksperci wskazują, iż wzmocnienie uprawnień płatników jest dobrym rozwiązaniem, ponieważ daje również mniejszym firmom możliwość reagowania w przypadku nadużyć związanych z wykorzystywaniem zwolnień lekarskich. Z drugiej strony, podkreśla się, że wykonywanie tych uprawnień nie może naruszać prawa do prywatności czy miru domowego pracowników – jest to zatem instrument, który należy wykorzystywać z rozwagą (zob. P. Szewioła, Małe firmy z prawem kontroli pracowników, Rzeczpospolita z 16 marca 2026 r.).
Z całą pewnością warto, aby pracodawcy byli świadomi posiadanych przez nich uprawnień, jednak sposób ich realizacji, warto skonsultować z prawnikiem. W ramach świadczonej przez nas kompleksowej obsługi prawnej firm, zajmujemy się m. in. sprawami z zakresu prawa pracy.